بررسی علمی تفاوت خلوص اکسیژن ۹۳٪ و ۹۹.۹٪ و تعیین اینکه کدام گزینه برای اکسیژندرمانی خانگی ایمنتر و منطقیتر است.02146837072 - 09120253891
اکسیژن یکی از عناصر حیاتی برای ادامه حیات موجودات زنده است. همه سلولهای بدن برای انجام عملکردهای طبیعی خود به میزان کافی اکسیژن نیاز دارند. با وجود اینکه اکسیژن به طور طبیعی در هوای تنفسی ما وجود دارد، برخی شرایط پزشکی باعث میشوند بدن نتواند مقدار کافی از آن را دریافت کند. در چنین مواردی از اکسیژندرمانی استفاده میشود؛ فرایندی که در آن اکسیژن خالص یا اکسیژن با خلوص مشخص برای تأمین نیاز تنفسی بدن به بیمار داده میشود. در سالهای اخیر با گسترش دستگاههای تولید اکسیژن در منازل، حذف نیاز به مراجعه مکرر به مراکز درمانی و افزایش آگاهی عمومی درباره سلامت تنفسی، استفاده خانگی از این روش رایجتر از قبل شده است. با این حال، شاید بسیاری از افراد ندانند تفاوت بین اکسیژن با خلوص ۹۳٪ و ۹۹.۹٪ چیست و کدامیک برای مصرف خانگی ایمنتر به شمار میآید.
مفهوم خلوص اکسیژن
خلوص اکسیژن به درصدی از حجم گاز گفته میشود که تنها از مولکولهای اکسیژن تشکیل شده است. در هوای آزاد، غلظت اکسیژن حدود ۲۱ درصد است و بقیه ترکیب را گازهای دیگر مانند نیتروژن و دیاکسید کربن تشکیل میدهند. زمانی که از اکسیژن خالص استفاده میکنیم، بسته به روش تولید، درصد خلوص آن میتواند بین ۹۰ تا ۹۹.۹ درصد متغیر باشد. هرچه این عدد بالاتر رود، میزان ناخالصی کمتر و اثر درمانی قویتر خواهد بود. با این حال، افزایش خلوص الزاماً به معنای افزایش ایمنی نیست.
اکسیژن ۹۳٪ چگونه تولید میشود؟
اکسیژن ۹۳ درصد عموماً توسط دستگاههای اکسیژنساز مولد خانگی یا بیمارستانی تولید میشود. این دستگاهها با استفاده از فناوری غربال مولکولی (PSA) یا همان «جذب نوسانی فشار»، هوای معمولی را فیلتر کرده و نیتروژن، بخار آب و سایر گازها را جدا میکنند. خروجی دستگاه، اکسیژنی با خلوص تقریبی بین ۹۰ تا ۹۵ درصد است. چنین درصدی برای اغلب بیماران تنفسی یا کاربران خانگی کافی بوده و خطری از بابت غلظت بالا ندارد.
مزیت اصلی این نوع اکسیژن، تداوم تولید در محل مصرف است؛ یعنی نیازی به سیلندرهای بزرگ یا حمل اکسیژن فشرده وجود ندارد. علاوه بر این، چون دستگاه به طور خودکار تنها به اندازه نیاز کار میکند، احتمال نشت یا انفجار گاز بسیار پایین است.
اکسیژن ۹۹.۹٪ از کجا تأمین میشود؟
اکسیژن با خلوص بالا یا ۹۹.۹ درصد معمولاً از طریق منابع صنعتی یا پزشکی متمرکز مانند سیلندرهای فشرده تأمین میشود. این نوع اکسیژن با استفاده از سیستمهای تقطیر هوای مایع در دماهای بسیار پایین تولید شده و ناخالصیهای آن تقریباً به صفر میرسد. در بیمارستانها یا اتاقهای عمل که نیاز به شرایط استریل و دقیق وجود دارد، خلوص نزدیک به ۱۰۰ درصد اهمیت حیاتی دارد. اما در استفاده خانگی، این غلظت ممکن است بیش از نیاز معمول بدن باشد و حتی خطراتی را به دنبال داشته باشد.
اثرات غلظت بالا بر بدن
تنفس اکسیژن با خلوص بسیار بالا در مدت طولانی میتواند منجر به مسمومیت اکسیژنی شود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که اکسیژن بیش از حد باعث ایجاد رادیکالهای آزاد در سلولها شود و در نتیجه بافتها، بهویژه در ریهها و چشمها، دچار آسیب اکسیداتیو گردند. علائم اولیه آن شامل سرفه خشک، احساس سنگینی در قفسه سینه و کاهش ظرفیت تنفسی است. در کودکان یا بیماران با بیماریهای مزمن ریوی، خطر بروز چنین آسیبهایی بیشتر است.
از سوی دیگر، اکسیژن ۹۳ درصد با خلوص پایینتر، ایمنتر تلقی میشود زیرا ریهها میتوانند به طور طبیعی با این سطح از اکسیژن سازگار شوند و خطر اشباع بیش از حد هموگلوبین بسیار کمتر است. به بیان سادهتر، اکسیژن ۹۳ درصد در صورت استفاده طبق دستور پزشک، خطر کمتری برای بدن دارد.
ملاحظات ایمنی در مصرف خانگی
در مصرف خانگی، ایمنی در برابر آتشسوزی و نشت گاز اهمیت زیادی دارد. اکسیژن خلوص ۹۹.۹ درصد به شدت در واکنشهای احتراق شرکت میکند و میتواند باعث شعلهور شدن مواد معمولی مانند پارچه یا چربی در تماس مستقیم با منبع شود. در حالی که اکسیژن ۹۳ درصد پتانسیل اشتعال کمتری دارد و کنترل آن آسانتر است. همچنین دستگاههای تولیدکننده این نوع اکسیژن معمولاً دارای سیستمهای ایمنی داخلی هستند که در صورت افزایش فشار یا انسداد مسیر، عملکرد دستگاه قطع میشود.
تفاوت هزینه و در دسترسبودن
یکی از عوامل تعیینکننده در انتخاب اکسیژن برای استفاده در منزل، هزینه تأمین و نگهداری است. اکسیژن ۹۳ درصد به دلیل قابلتولید بودن با دستگاههای خانگی، هزینه کمتری دارد. این دستگاهها نه تنها قابل حملاند بلکه فقط به برق نیاز دارند. در مقابل، اکسیژن ۹۹.۹ درصد با خلوص بالا نیازمند خرید سیلندر، حمل و شارژ مجدد است که هزینههای آن قابل توجهتر خواهد بود. از نظر اقتصادی، اکسیژن ۹۳ درصد گزینهای پایدارتر و مقرونبهصرفهتر برای بیماران مزمن محسوب میشود.
بهرهوری درمانی دو نوع اکسیژن
از نظر کارایی درمانی، تفاوت بین اکسیژن ۹۳ و ۹۹.۹ درصد در بسیاری از بیماران محسوس نیست. زیرا هدف اصلی اکسیژندرمانی، رسیدن اشباع اکسیژن خون (SpO₂) به محدوده نرمال یعنی بالای ۹۰ درصد است. هنگامی که بدن به این سطح برسد، افزایش درصد خلوص دیگر تأثیر قابل توجهی بر عملکرد سلولی ندارد. در برخی شرایط خاص مانند جراحی یا درمان نوزادان نارس، غلظت بالاتر اهمیت دارد، اما در کاربرد خانگی هدف، حفظ تعادل اکسیژن بدن است نه اشباع کامل آن.
نظر سازمانهای سلامت جهانی
سازمان جهانی بهداشت (WHO) استفاده از اکسیژن با خلوص بالاتر از ۸۲ درصد را برای مصارف پزشکی مناسب میداند. استانداردهای بیمارستانی تأکید میکنند که اکسیژن تولیدی بین ۹۰ تا ۹۶ درصد برای درمانهای تنفسی معمول کاملاً کافی است. بر اساس این معیارها، اکسیژن با خلوص ۹۳ درصد کاملاً در محدوده قابل قبول قرار دارد و برای درمان در منزل ایمن ارزیابی میشود. تنها در شرایط ویژهای مانند مراقبت از بیماران بستری در بخشهای ویژه یا اتاق عمل، اکسیژن ۹۹.۹ درصد ضرورت پیدا میکند.
نگهداری و دستور مصرف
در استفاده خانگی از دستگاههای تولید اکسیژن ۹۳ درصد، رعایت چند نکته ساده کافی است: قرار دادن دستگاه در فضای باز و دارای تهویه مناسب، پرهیز از قرار دادن مواد اشتعالزا در نزدیکی آن، تمیز کردن فیلترها طبق دستور سازنده، و استفاده از مرطوبکننده در مسیر خروجی برای جلوگیری از خشکی مجاری تنفسی. در مقابل، کار با سیلندرهای ۹۹.۹ درصد نیازمند دانش فنی بیشتری است و حمل یا باز کردن نادرست آنها میتواند خطرناک باشد. همین مسئله باعث میشود دستگاههای تولید اکسیژن ۹۳ درصد محبوبیت بیشتری برای مصارف خانگی پیدا کنند.
